Giriş
İdman infrastrukturu haqqında danışarkən yeni binanın açılışı çox vaxt əsas nəticə kimi təqdim olunur. Basketbol üçün isə başqa sual vacibdir: kompleks gündəlik məşqlərə, gənc oyunçuların yetişdirilməsinə və müxtəlif səviyyəli yarışlara nə dərəcədə uyğundur? Bu meyarlar idman kompleksləri üçün də əsas qiymətləndirmə göstəriciləridir.
Bu baxımdan 19 dekabr 2011-ci ildə Sumqayıtın 7-ci mikrorayonunda açılan Olimpiya İdman Kompleksi faydalı nümunədir. Mərasimdə Prezident İlham Əliyev və Mehriban Əliyeva iştirak ediblər. Bu, Bakıdakı layihə deyildi, lakin paytaxtın basketbol infrastrukturu müzakirə edilərkən regionlarda yaradılan idman kompleksləri obyektlərinin hansı ehtiyaclara cavab verdiyini göstərir.
Kompleksin tikintisinə 2007-ci ildə başlanıb. Üç hektar ərazini əhatə edən obyekt üç bölmədən ibarətdir. Təchiz olunmuş idman və ağır atletika zalları, eləcə də atıcılıq otağı onun müxtəlif istiqamətlərə xidmət etdiyini göstərir. Bu cür idman kompleksləri bir neçə idman növü üçün baza yarada bilər. Mövcud məlumatlarda basketbol meydançası ayrıca qeyd olunmadığı üçün kompleksi hazır basketbol arenası kimi təqdim etmək doğru olmaz.
Komandalar və oyunçular üçün infrastruktur
Basketbol komandası üçün zal sadəcə məşq edilən qapalı məkan deyil. Döşəmənin keyfiyyəti, meydançanın ölçüləri, səbətlərin standartlara uyğunluğu, işıqlandırma və təhlükəsiz qaçış sahəsi həm oyunçuların inkişafına, həm də zədə riskinə təsir edir. Məşq zalı bu tələblərə cavab verəndə məşqçi taktiki işi tam meydançada qura bilir. İdman kompleksləri bu şəraiti təmin etmək üçün uyğun layihələndirilməlidir.
Sumqayıt kompleksindəki təchiz olunmuş zallar idman fəaliyyəti üçün baza yaradır. Lakin mövcud məlumatlar basketbola uyğun xüsusi meydançanın, tribunaların və ya tablonun olub-olmadığını təsdiqləmir. Bu fərq vacibdir: ümumi təyinatlı zal fiziki hazırlığa və bəzi məşqlərə kömək edə bilər, amma tam ölçülü meydançanı və rəsmi yarışlar üçün uyğunlaşdırılmış şəraiti əvəz etmir. Buna görə idman kompleksləri qiymətləndirilərkən avadanlıq və meydança barədə məlumatlar ayrıca yoxlanmalıdır.
Bakıda yeni idman kompleksləri planlaşdırılarkən yalnız peşəkar komandaların ehtiyacları nəzərə alınmamalıdır. Məktəb və yeniyetmə liqalarına, qız basketboluna, məşqçi hazırlığına və həvəskar oyunçulara da əlçatan meydança və sabit məşq qrafiki lazımdır. Oyunçuların inkişafı həftədə bir dəfə keçirilən tədbirdən deyil, müntəzəm məşq imkanından başlayır. Şəhərdə yeni arenalar və əlçatan məşq zalları bu imkanları genişləndirə bilər.
Əsas amillər
Birinci amil layihənin idman növünə uyğun planlaşdırılmasıdır. Arena basketbol üçün nəzərdə tutulursa, meydançanın ölçüsü, döşəmə örtüyü, səbətlərin yerləşməsi, tamaşaçıların hərəkəti və hakimlər üçün şərait layihələndirmə mərhələsində birlikdə nəzərə alınmalıdır. Sonradan quraşdırılan avadanlıq bu tələblərin hamısını əvəz edə bilməz. İdman kompleksləri üçün bu qərarlar ilkin mərhələdə verilməlidir.
İkinci amil obyektin nə qədər istifadə olunmasıdır. Kompleks müxtəlif səviyyəli yarışlara ev sahibliyi edə bilər, amma bunun real dəyəri cədvəldən asılıdır: gün ərzində zalı məktəblər, klublar və yığma komandalar necə bölüşür? Qrafik şəffaf qurulmasa, müasir obyekt belə bəzi qruplar üçün əlçatmaz qala bilər. İdman kompleksləri üçün açıq və ədalətli istifadə qaydaları buna görə vacibdir.
Üçüncü amil maliyyələşmədir. Tikinti xərclərini ölçmək asandır, amma döşəmənin təmiri, avadanlığın yenilənməsi, istilik və işıqlandırma, texniki heyət, təhlükəsizlik və gündəlik istismar da davamlı maliyyə tələb edir. Bu xərclər əvvəlcədən nəzərə alınmadıqda açılışın yaratdığı imkanlar zamanla məhdudlaşa bilər. İdman kompleksləri üçün uzunmüddətli maliyyələşmə planı istismarın davamlılığına kömək edir.
Federasiyanın investisiyaları da bu mənzərənin bir hissəsidir, amma bütün məsuliyyəti federasiyanın üzərinə qoymaq olmaz. İdman qurumları standartların müəyyənləşdirilməsinə, yarış təqviminə və məşqçi hazırlığına töhfə verə bilər. Obyektin idarə olunması, yerli iştirakçılar üçün əlçatanlığı və saxlanması isə daha geniş koordinasiya tələb edir. Dövlət, bələdiyyə, klublar və təhsil müəssisələri arasında vəzifələr aydın bölüşdürülməlidir. Federasiya investisiyaları idman kompleksləri üçün avadanlıq və proqramların inkişafına yönələ bilər.
Sumqayıt nümunəsi tikinti müddəti və miqyası ilə diqqət çəkir: işlər 2007-ci ildə başlayıb, üç hektarlıq sahədə üç bölməli kompleks yaradılıb. Ancaq bu göstəricilər özlüyündə basketbol üzrə nəticələrə zəmanət vermir. Onlar infrastruktur layihəsinin ilkin çərçivəsini göstərir; obyektin idman növünə uyğunluğu və gündəlik fəaliyyəti ayrıca qiymətləndirilməlidir. Belə infrastruktur layihələri idman kompleksləri üçün konkret ehtiyaclar nəzərə alınaraq hazırlanmalıdır.
Paytaxtla regionlar arasındakı əlaqə də vacibdir. Regional inkişaf yalnız yeni obyektlərin xəritədə yerləşməsi demək deyil: onları məşqçi, yarış və iştirakçı şəbəkəsinə bağlamaq lazımdır. Sumqayıtdakı kompleks müxtəlif səviyyəli yarışları qəbul edə biləcək şəkildə nəzərdə tutulub. Bu imkan Bakı klubları ilə regional komandalar arasında daha ardıcıl oyun təqvimi qurmağa kömək edə bilər. Regionlardakı idman kompleksləri bu əlaqənin davamlı olmasına şərait yaradır.
Matçın mümkün ssenarisi
Söhbət konkret oyunun proqnozundan deyil, basketbol üçün yararlı kompleksin necə işləməli olduğundan gedir. Tutaq ki, zalda yeniyetmə komandalarının turniri keçirilir. Oyunçuların isinməsi üçün ayrıca sahə, vaxtında hazırlanmış meydança və məşqlə yarışın üst-üstə düşmədiyi cədvəl varsa, günün gedişini idarə etmək asanlaşır. Bu cür istifadə idman kompleksləri üçün nəzərdə tutulan məqsədləri gerçəkləşdirir.
Belə şəraitdə məşqçi yalnız hesabı qorumağa deyil, oyunçuların qərarvermə bacarığına da diqqət ayıra bilər. Komandalar bir neçə matç keçirəndə bərpa vaxtı, suya çıxış və ehtiyat oyunçular üçün şərait də əhəmiyyət daşıyır. Bunlar tamaşaçıya meydançadakı hücumlar qədər görünməsə də, yarışın keyfiyyətinə təsir edir.
Əks halda zal olsa da, basketbola uyğunlaşdırma və əməliyyat planı olmaya bilər. Məşq vaxtları üst-üstə düşürsə, avadanlıq çatışmırsa və ya meydança başqa tədbirlərə görə bağlanırsa, komandanın hazırlığı pozulur. Belə vəziyyətdə obyekt rəsmi olaraq fəaliyyət göstərsə də, basketbola verdiyi töhfə məhdud qalır.
Nəticə
Sumqayıt Olimpiya İdman Kompleksinin 2011-ci ildəki açılışı idman obyektlərinin tikintisini müzakirə etmək üçün konkret nümunədir. Layihəyə 2007-ci ildə başlanıb, üç hektarlıq ərazidə üç bölmə yaradılıb, idman və ağır atletika zalları, eləcə də atıcılıq otağı nəzərdə tutulub. Açılışda Prezident İlham Əliyev və Mehriban Əliyevanın iştirakı tədbirin ictimai əhəmiyyətini göstərirdi. Bununla belə, mövcud faktlar kompleksi basketbola ixtisaslaşmış arena kimi təqdim etməyə əsas vermir.
Bakıda basketbolun gələcək inkişafı yalnız yeni binaların sayı ilə ölçülməməlidir. Peşəkar tələblərə cavab verən meydança, gündəlik əlçatanlıq, davamlı maliyyələşmə, məşqçi hazırlığı və yarış sistemi birlikdə qurulmalıdır. Yalnız bu halda idman kompleksləri davamlı idman nəticələri yarada bilər. Regionların təcrübəsi sadə bir məqamı göstərir: açılış başlanğıcdır, obyektin həqiqi dəyərini isə gündəlik istifadə müəyyən edir.